Ageren tegen nazi's en fascisme

Een scherpe pen tegen een gevaarlijke ideologie.

Een cartoon kan meer zeggen dan duizend woorden. Dat wist de Antwerpse tekenaar George van Raemdonck als geen ander. Toen het fascisme en nazisme in Europa opkwamen, gebruikte de maatschappelijk geëngageerde cartoonist en illustrator zijn potlood als scherp verzetswapen. Al in de beginjaren 30 keerde hij zich duidelijk tegen het opkomende fascisme en nazisme. Zijn tekeningen waren niet alleen humoristisch, maar ook kritisch, confronterend en maatschappelijk geëngageerd.

In Het Volkshuis in Sint-Niklaas loopt vanaf 15 oktober 2026 tijdelijk een tentoonstelling met cartoons van George van Raemdonck, een van de belangrijkste politieke tekenaars uit de eerste helft van de 20ste eeuw.

Met humor, satire en vlijmscherpe beeldtaal reageerde Van Raemdonck op de politieke gebeurtenissen van zijn tijd. In het bijzonder keerde hij zich tegen het opkomende fascisme en nazisme en tegen de dreiging van oorlog en dictatuur.

Zijn cartoons zijn vandaag niet alleen waardevolle historische documenten. Ze tonen ook hoe krachtig een tekening kan zijn als vorm van maatschappelijk en politiek protest.

Ontdek het werk van een tekenaar die zijn pen gebruikte om te waarschuwen, te bekritiseren en weerstand te bieden.

Een tekenaar met een scherpe pen

George van Raemdonck werd in 1888 in Antwerpen geboren. Hij volgde een opleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen en ontwikkelde zich tot een veelzijdig kunstenaar: hij was schilder, illustrator, karikaturist en striptekenaar.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vluchtte hij met zijn gezin naar Nederland. Daar ging hij aan de slag als politiek tekenaar voor onder meer De Amsterdammer, waar in 1914 zijn eerste spotprent werd gepubliceerd, "De Nijvere Bertha". Later zou hij ook tekenen voor het linkse magazine De Notenkraker. Zijn cartoons behandelden de politieke actualiteit en maakten van hem een bekende tekenaar in Nederland.

Van Raemdonck is bovendien een belangrijke figuur uit de vroege geschiedenis van het Belgische en Nederlandse stripverhaal. Samen met schrijver A.M. de Jong maakte hij vanaf 1922 de populaire strip Bulletje en Boonestaak. In vijftien jaar tijd tekende hij daarvoor duizenden tekeningen.

Tegen fascisme en nazisme

Na de machtsovername van Hitler in 1933 werd het verzet tegen het fascisme een belangrijk onderdeel van het werk van Van Raemdonck en zijn vriend A.M. de Jong. In De Notenkraker verschenen regelmatig antifascistische teksten en tekeningen.

De dreiging van het fascisme was voor Van Raemdonck geen abstract gegeven. Als jonge kunstenaar had hij de gevolgen van oorlog zelf ervaren toen hij tijdens de Eerste Wereldoorlog met zijn gezin naar Nederland moest vluchten. Zijn afkeer van oorlog en militarisme kwam dan ook regelmatig terug in zijn werk.

De cartoons in deze tentoonstelling tonen hoe hij met humor, satire en beeldtaal reageerde op een tijd waarin democratie en vrijheid steeds meer onder druk kwamen te staan.

Cartoons als tijdsdocument

De tekeningen van Van Raemdonck zijn vandaag meer dan historische documenten. Ze laten zien hoe een kunstenaar naar zijn eigen tijd keek en hoe een cartoon maatschappelijke en politieke kritiek kan verbeelden.

Wie de cartoons vandaag bekijkt, ziet niet alleen de figuren en gebeurtenissen uit de jaren 1930 en 1940. Ook de vraag naar de rol van humor, satire en kunst tegenover autoritaire ideologieën blijft brandend actueel.

Ageren tegen nazi's en fascisme nodigt u uit om te kijken, te lezen en stil te staan bij de geschiedenis — en bij de kracht van een scherpe pen.

Praktisch

De expo is te bezoeken in Het Volkshuis van 15 oktober tem 15 november, steeds op donderdag, vrijdag en zondag van 13u tot 18u.

De catalogus is ter plekke te koop voor 20 euro, de opbrengst gaat integraal naar de eigenaars van de expositie.

Enkele cartoons